آزمایش کوکسیدیوز
آزمایش مدفوع با روشهای میکروسکوپی یا شناورسازی floatation انجام میشود تا وجود اووسیتهای کوکسیدیا در نمونه مشخص شود. در آزمایشگاه معمولاً مراحل زیر انجام میشود:
مخلوط کردن مدفوع با محلول شناورسازی (نمک یا شکر اشباع).
فیلتر کردن و مشاهده زیر میکروسکوپ.
در مورد کوکسیدیوز در طیور (مرغ، بوقلمون و...)، آزمایش مدفوع رایجترین روش است. آزمایش مولکولی PCR در فارمهای صنعتی یا مراکز تحقیقاتی استفاده میشود.
شمارش اووسیتها OPG = oocyst per gramشدت آلودگی را نشان میدهد.
🔸 اگر OPG خیلی زیاد باشد → درمان فوری لازم است.
🔸 اگر متوسط یا کم باشد → ممکن است کنترل با ضدکوکسیدیالهای خوراکی کافی باشد.
بعد از ۵ تا ۷ روز از شروع درمان (مثلاً با آمپرولیوم، دیکلوزوریل یا تولترازوریل) دوباره مدفوع بررسی میشود.
چگونه نمونه مدفوع را جمعآوری و برای آزمایش آماده کنند تا نتیجه دقیقتر شود؟
🔹 از طیور تازه بیمار یا تازه مرده نمونه بگیر، نه از پرندگان کاملاً سالم.
🔹 اگر پرندهها زیادند، از ۵ تا ۱۰ نقطه مختلف سالن نمونه جمع کن (مثلاً از قسمت خشک، مرطوب و اطراف دانخوری).
🔹 اگر بخواهی شدت آلودگی را بررسی کنی، مدفوع تازه (حداکثر ۱ تا ۲ ساعت بعد از دفع) لازم است.
روش جمعآوری:
🔹 از دستکش تمیز یا قاشق پلاستیکی استفاده کن تا آلودگی خارجی وارد نمونه نشود.
🔹 حدود ۵ تا ۱۰ گرم مدفوع کافی است.
🔹 نمونهها را در ظرف دربدار تمیز (مانند ظرف پلاستیکی کوچک یا لوله فالکون) بگذار.
نگهداری تا زمان ارسال:
🔹 اگر بلافاصله نمیفرستی، نمونهها را در دمای ۴ تا ۸ درجه (یخچال) نگه دار.
🔹 برای فاصله بیش از ۲۴ ساعت، کمی محلول پتاسیم دیکرومات (K₂Cr₂O₇) 2.5% به نمونه اضافه میکنند تا اووسیتها سالم بمانند (این کار را معمولاً آزمایشگاه انجام میدهد).
🔹 از یخزدن یا گرم شدن بیش از حد جلوگیری کن؛ چون اووسیتها از بین میروند.
🔹 در آزمایشگاه، تعداد اووسیتهای کوکسیدیا Oocyst در یک گرم مدفوع را شمارش میکنند.
🔹 نتیجه معمولاً به شکل زیر گزارش میشود:
OPG = 5,000 یا 50,000 یا 200,000
هرچه عدد بزرگتر باشد، شدت آلودگی و خطر بیماری بیشتر است.
تفسیر نتایج:
خیلی کم یعنی کمتر از 5,000 احتمالاً آلودگی خفیف یا واکسن مؤثر بوده نیاز به درمان دارویی ندارد، فقط کنترل بستر و تهویه کافی است.
متوسط یعنی5,000 تا 50,000 آلودگی فعال ولی بدون تلفات زیاد.استفاده از ضدکوکسیدیال در دان یا آب (مثلاً آمپرولیوم)
زیاد یعنی50,000 تا 200,000 خطر بروز اسهال خونی و افت رشد درمان فوری دارویی + ضدعفونی بستر
🔴 خیلی زیاد یعنی بالای 200,000 کوکسیدیوز شدید، احتمال تلفات بالا درمان اورژانسی با تولترازوریل یا دیکلوزوریل، ضدعفونی و تهویه قوی
✅ بهطور معمول، وقتی تعداد اووسیتها بیشتر از ۵۰٬۰۰۰ عدد در هر گرم مدفوع (OPG > 50,000) باشد، درمان لازم است.
در گلههای واکسینهشده معمولاً OPG کمی بالا دیده میشود، اما اگر پرندگان سالماند، نیازی به درمان نیست.
در بسیاری از آزمایشگاههای دامپزشکی و فارمها، بهجای عدد دقیق OPG، از سیستم درجهبندی کیفی با علامتهای مثبت (+) بین یک تا 4 استفاده میشود.
این روش معمولاً وقتی بهصورت سریع یا بدون شمارش دقیق اووسیت انجام میشود (مثلاً در بررسی میکروسکوپی مستقیم مدفوع) به کار میرود.
روش کار:
اگر در میدان دید field فقط چند اووسیت دیده شود → یک مثبت
اگر در هر میدان دید چندین اووسیت باشد → دو مثبت
اگر در هر میدان دید دهها اووسیت دیده شود → سه مثبت
اگر تقریباً میدان دید پر از اووسیت باشد → چهار مثبت
این روش برای تصمیمگیری سریع در فارمها کاربرد دارد.
تفسیر درمانی ساده بر اساس تعداد مثبتها:
نتیجه آزمایش اقدام مناسب
+ فقط نظارت، اصلاح تهویه و خشک نگه داشتن بستر
++ افزودن ویتامین K و A، بررسی خوراک و رطوبت
+++ شروع درمان دارویی (مثل آمپرولیوم یا تولترازوریل)
++++ درمان فوری و گسترده + ضدعفونی محیط
💊 جدول درمان کوکسیدیوز بر اساس سطح آلودگی
خیلی خفیف + فقط نظارت و بهبود بستر و تهویه کافی
خفیف تا متوسط ++ آمپرولیوم Amprolium در آب آشامیدنی 5–7 روز دوز طبق دستور کارخانه؛ با ویتامین A و K همراه شود
شدید +++ تولترازوریل یا دیکلوزوریل در آب یا دان 2–3 روز
خیلی شدید++++ ترکیبی یا دوز بالاتر داروهای فوق در آب/دان + ضدعفونی بستر